W dniu 19 października 2026 r. w siedzibie Naczelnej Rady Adwokackiej odbyło się szkolenie zorganizowane przez Centrum Mediacji przy Naczelnej Radzie Adwokackiej.
Dr adw. Rafał Morek bardzo praktycznie przedstawił temat „Sankcja kosztowa a uzasadniona odmowa poddania się mediacji”. To nowy przepis, któremu warto przyjrzeć się zarówno z perspektywy adwokata jako pełnomocnika, jak i mediatora.
Perspektywę sądu przedstawiła sędzia Justyna Stalewska z GEMME Polska, która pokazała, że wymiar sprawiedliwości może być architektem porozumienia.
Rozmawialiśmy o tworzeniu dobrych praktyk i współpracy zawodów prawniczych. Centrum Mediacyjne przy Izbie Adwokackiej w Katowicach reprezentowała adw. Marta Imiołczyk-Porębska, wicedziekan ORA i Kierownik Centrum.



Sankcja kosztowa a uzasadniona odmowa poddania się mediacji
Poniżej przedstawiam Państwu problemy postawione na szkoleniu i ich rozwiązania.
Czy mediator ma informować sąd, która ze stron odmówiła udziału w mediacji w rozumieniu art. 103 § 3 pkt 1¹ i pkt 2 k.p.c.?
Nie, albowiem taki obowiązek nie wynika z przepisów k.p.c. regulujących elementy protokołu z mediacji. Nie ma w tym katalogu informacji o konieczności powiadomienia sądu przez mediatora o stronie, która odmówiła udziału w mediacji. Odnosimy to do sytuacji, gdy sprawa jest już w mediacji, albowiem wydane i doręczone zostało stronom postanowienie o skierowaniu stron do mediacji, a strona uchybiła terminowi do wniesienia sprzeciwu. Uznaliśmy, iż inne stanowisko godziłoby w podstawową zasadę mediacji, jaką jest poufność. Mediator nie jest uczestnikiem postępowania, który „ma donosić” sądowi, która ze stron stanęła na przeszkodzie prowadzenia mediacji i z jakich przyczyn to uczyniła.
To zadanie (poinformowanie sądu), dla uzyskania dla reprezentowanej strony uprawnień wynikających z powołanego przepisu, należy do pełnomocnika strony, która zgodę na mediację wyraziła.
Czy w sprzeciwie od postanowienia o skierowaniu stron do mediacji należy wskazać przyczynę odmowy, by sąd nie potraktował „samego sprzeciwienia się” jako nieuzasadnionej odmowy udziału w mediacji i nie zastosował przy wyrokowaniu sankcji z art. 103 § 3 pkt 1¹ i 2 k.p.c.?
Wykładnia językowa prowadzi do wniosku, iż skoro brak jest nawet wzmianki o konieczności umotywowania sprzeciwu w art. 183⁸ k.p.c., to brak jest podstaw do zastosowania powołanej sankcji.
Wykładnia celowościowa tego przepisu wskazuje jednak, iż brak wskazania tej przyczyny pozwoli sądowi na zastosowanie sankcji z art. 103 § 3 pkt 1¹ i 2 k.p.c.
Przepis zawierający sankcję na ten moment nie jest spójny z brzmieniem art. 183⁸ k.p.c., co uniemożliwia ustalenie jednolitej wykładni, a co za tym idzie stosowania w praktyce. To zaś zrodzi różne rozstrzygnięcia poszczególnych sądów w tej materii.
Czy zastosowanie przez sąd instytucji z art. 156¹ k.p.c. i późniejsza odmowa udziału w mediacji może rodzić sankcję z art. 103 § 3 pkt 1¹ i pkt 2 k.p.c.?
Tak, w szczególności jeżeli udziału w mediacji odmówi strona, która z pouczenia o prawdopodobnym wyniku sprawy wyciągnie przedwczesny wniosek o swojej wygranej.
Przesłanki uzasadniające odmowę mediacji przedstawia slajd poniżej.

Nowe obowiązki pełnomocnika w oparciu o art. 103 § 3 pkt 1¹ i pkt 2 k.p.c.: pełnomocnik musi pouczyć reprezentowaną stronę o możliwych skutkach nieprzystąpienia do mediacji wynikających z tego przepisu.
adw. Marta Imiołczyk-Porębska
Kierownik Centrum Mediacyjnego przy Izbie Adwokackiej w Katowicach
